तुम्ही एखाद्या मोठ्या ब्रँडचे (दुचाकी किंवा कार उत्पादक, स्टील किंवा सिमेंट कंपनी, FMCG, फार्मा किंवा इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील मोठी कंपनी) अधिकृत डीलर, डिस्ट्रिब्युटर किंवा स्टॉकिस्ट असाल, तर तुमचे बहुतांश खेळते भांडवल एकाच गोष्टीत अडकलेले असते: त्या ब्रँडकडून खरेदी केलेला स्टॉक. उत्पादकांना पैसे लवकर हवे असतात. तुमच्या ग्राहकांना उधारी हवी असते. डीलर फायनान्स नेमकी हीच दरी भरून काढण्यासाठी तयार केले आहे.
डीलर किंवा चॅनेल फायनान्स म्हणजे काय?
डीलर फायनान्स, ज्याला चॅनेल फायनान्स किंवा डीलरसाठी सप्लाय-चेन फायनान्स असेही म्हणतात, ही एखाद्या मोठ्या कंपनीच्या ("अँकर") डीलरना त्या कंपनीकडून माल खरेदी करण्यासाठी बँक किंवा NBFC देत असलेली अल्पमुदतीची क्रेडिट सुविधा आहे. SBI याचे वर्णन कॉर्पोरेट वितरण नेटवर्कना दिले जाणारे आर्थिक सहाय्य असे करते, ज्यात ओळखलेल्या कंपन्यांच्या निवडक डीलरना बिल डिस्काउंटिंग किंवा कॅश क्रेडिट स्वरूपात खेळते भांडवल आणि मुदत कर्जे दिली जातात.
हे तीन पक्षांच्या नात्यावर आधारित असते:
- अँकर (उत्पादक किंवा ब्रँड) चा कर्जदात्यासोबत कार्यक्रम असतो; तो डीलरची शिफारस करतो आणि पुरवठा व पेमेंटची माहिती शेअर करतो.
- डीलरला लिमिट मिळते आणि तो ते फक्त त्या अँकरला पैसे देण्यासाठी वापरतो.
- कर्जदाता इनव्हॉइसवर अँकरला थेट पैसे देतो आणि देय तारखेला डीलरकडून वसूल करतो.
अटी सहसा त्रिपक्षीय करारात, किंवा अँकरसोबतच्या कार्यक्रम करारात आणि प्रत्येक डीलरसोबतच्या स्वतंत्र कर्ज कागदपत्रांत लिहिलेल्या असतात.
डीलर फायनान्स टप्प्याटप्प्याने कसे चालते?
बँका हे कार्यक्रम ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर चालवतात. Bank of Baroda आणि SBI दोघेही दोन मार्ग सांगतात:
- पुल पद्धत (pull method). तुम्ही ऑर्डर देता. अँकर इनव्हॉइस तयार करतो आणि बँकेच्या प्लॅटफॉर्मकडे पेमेंट मागतो. प्रणाली तुमचे उपलब्ध लिमिट, इनव्हॉइस आणि थकबाकी तपासते, आणि मग अँकरला पैसे देते, जो माल पाठवतो.
- पुश पद्धत (push method). तुम्ही स्वतः बँकेच्या पोर्टलवर विनंती सुरू करता, आणि रक्कम अँकरच्या खात्यात जाते.
त्यानंतर:
- प्रत्येक इनव्हॉइस ही स्वतंत्र उचल (drawdown) असते आणि तिची स्वतःची देय तारीख असते; क्रेडिट कालावधी वितरणाच्या दिवसापासून सुरू होतो.
- तुम्ही स्टॉक विकता आणि ग्राहकांकडून वसुली करता.
- देय तारखेला किंवा त्यापूर्वी तुम्ही त्या इनव्हॉइसची परतफेड करता, सहसा तुमच्या चालू खात्यातून. बँका अनेकदा पुढील तारखेचे धनादेश किंवा e-NACH मँडेट घेतात.
- लिमिट फिरते (revolving) असते. परतफेड केलेली रक्कम पुढच्या ऑर्डरसाठी पुन्हा उपलब्ध होते.
क्रेडिट कालावधी कमी असतो. SBI ची e-Dealer Finance Scheme दरवर्षी नूतनीकरणासह 90 दिवसांपर्यंत क्रेडिट देते. HDFC Bank कॉर्पोरेट्सकडून खरेदीसाठी डीलरना 90 दिवसांपर्यंत क्रेडिट देते. Indian Overseas Bank ची योजना दरवर्षी नूतनीकरण होणाऱ्या 12 महिन्यांच्या सुविधेअंतर्गत 120 दिवसांपर्यंत इनव्हॉइसना निधी देते.
व्याज कोण भरतो, आणि "व्याजमुक्त कालावधी" असतो का?
अनेक कार्यक्रमांत डीलर वितरणाच्या तारखेपासून व्याज भरतो. काहींमध्ये विक्री प्रोत्साहन म्हणून सुरुवातीच्या काही दिवसांचे व्याज अँकर भरतो, किंवा कर्जदाता अँकरच्या अधिक भक्कम पतीच्या आधारे सुविधेचा दर ठरवतो. कार्यक्रमाच्या अटी तपासा: कोणत्या दिवसापासून व्याज कोण भरतो, मुक्त कालावधीनंतरचा दर कोणता, आणि देय तारीख चुकल्यास दंडात्मक शुल्क किती.
डीलर फायनान्स, कॅश क्रेडिट आणि इन्व्हेंटरी फंडिंग यांची तुलना
| डीलर / चॅनेल फायनान्स | कॅश क्रेडिट | इन्व्हेंटरी फंडिंग (सर्वसाधारण) | |
|---|---|---|---|
| कशाशी जोडलेले | एका अँकरचा कार्यक्रम | तुमचा संपूर्ण व्यवसाय | विशिष्ट स्टॉक |
| निधीचा वापर | फक्त अँकरकडून खरेदी | खेळत्या भांडवलाची कोणतीही गरज | स्टॉक खरेदी किंवा ठेवणे |
| रक्कम कशी काढली जाते | प्रत्येक इनव्हॉइसनुसार, अँकरला दिली जाते | चालू खाते, ड्रॉइंग पॉवरपर्यंत | कर्जदात्यानुसार बदलते |
| प्रत्येक उचलीची मुदत | निश्चित क्रेडिट कालावधी | मागणीनुसार परतफेड; दरवर्षी आढावा | बदलते |
| मुख्य मूल्यांकन | अँकरसोबतचा अनुभव, खरेदीचे प्रमाण (offtake) | तुमची आर्थिक पत्रके, स्टॉक आणि येणे रकमा | स्टॉकचे मूल्य आणि उलाढाल |
| देखरेख | इनव्हॉइस-स्तरावरील देय तारखा | मासिक स्टॉक स्टेटमेंट | स्टॉक स्टेटमेंट किंवा ऑडिट |
अनेक डीलर दोन्ही वापरतात: मुख्य ब्रँडच्या खरेदीसाठी डीलर फायनान्स, आणि इतर सर्व गोष्टींसाठी (इतर ब्रँड, पगार, भाडे, ग्राहकांना उधारी) कॅश क्रेडिट लिमिट. CC ड्रॉइंग पॉवर कशी चालते, हे आमचे टर्म लोन, कॅश क्रेडिट आणि ओव्हरड्राफ्ट मार्गदर्शक स्पष्ट करते. तुम्ही रिअल इस्टेट डेव्हलपर असाल, तर "इन्व्हेंटरी फंडिंग" चा अर्थ अगदी वेगळा आहे. बिल्डरांसाठी इन्व्हेंटरी फंडिंग पाहा.
डीलर फायनान्स कोण देते?
- बँका, उत्पादकांसोबतच्या टाय-अपद्वारे. उदाहरणार्थ SBI (e-Dealer Finance Scheme आणि कॉर्पोरेट डीलर फायनान्सिंग), Bank of Baroda, HDFC Bank, Axis Bank आणि Indian Overseas Bank. प्रत्येक बँक आपल्या कार्यक्रमाच्या अटी स्वतंत्रपणे जाहीर करते.
- NBFC, विशेषतः ऑटोमोबाइल आणि ग्राहकोपयोगी टिकाऊ वस्तूंमध्ये (consumer durables), जिथे कॅप्टिव्ह फायनान्स कंपन्या आणि मोठ्या NBFC डीलर ट्रेड-अॅडव्हान्स कार्यक्रम चालवतात.
- फिनटेक सप्लाय-चेन प्लॅटफॉर्म, जे सहसा अँकर, डीलर आणि कर्जदाते यांना जोडतात. प्रत्यक्ष पैसा मात्र RBI-नियंत्रित बँक किंवा NBFC कडूनच आला पाहिजे.
कर्जदात्याचा तुमच्या अँकरशी टाय-अप असेल तरच डीलर साधारणपणे तो कार्यक्रम वापरू शकतो. उदाहरणार्थ, SBI ची योजना ज्या मोठ्या उद्योगांशी बँकेचा टाय-अप आहे त्यांच्या अधिकृत डीलरसाठी खुली आहे.
डीलर फायनान्ससाठी कर्जदाते काय तपासतात?
जोखमीचा मोठा भाग अँकरसोबतच्या नात्यावर अवलंबून असल्याने, कर्जदाते दोन्ही बाजू पाहतात.
अँकर
- त्याचे क्रेडिट रेटिंग, आणि डीलरची शिफारस करण्याची व माहिती शेअर करण्याची तयारी. उदाहरणार्थ, IOB गुंतवणूक-श्रेणीचे (investment-grade) बाह्य रेटिंग असलेल्या अँकरना लक्ष्य करते, आणि डीलर नवीन असल्यास A किंवा त्याहून चांगले रेटिंग मागते.
- डीलरने थकबाकी केल्यास त्याचे सहकार्य. HDFC Bank कॉर्पोरेटकडून शिफारस पत्र घेते, आणि डीलरने थकबाकी केल्यास पुरवठा थांबवण्याची हमीही घेते.
तुम्ही, डीलर
- अँकरसोबतची वर्षे. IOB किमान दोन वर्षांचे डीलर–अँकर नाते पाहते.
- खरेदीचे प्रमाण (offtake). तुम्ही दरमहा अँकरकडून किती आणि किती नियमितपणे खरेदी करता.
- GST माहिती. कर्जदाते आता अधिकाधिक प्रमाणात GST रिटर्न्सवरून लिमिट ठरवतात. IOB चे सूत्र आहे: अँकरसोबतची सरासरी मासिक GST विक्री (किंवा अंदाजित विक्री) गुणिले क्रेडिट कालावधी, किंवा अँकरने शिफारस केलेले लिमिट, यांपैकी जे कमी असेल ते.
- तुमची स्वतःची आर्थिक पत्रके, परतफेडीचा इतिहास आणि क्रेडिट स्कोअर.
- तारण. सहसा स्टॉक आणि निधी दिलेल्या इनव्हॉइसमधून निर्माण होणाऱ्या येणे रकमांचे हायपोथिकेशन, वैयक्तिक हमी, आणि ठरावीक रकमेच्या वर अतिरिक्त तारण (collateral). उदाहरणार्थ, IOB ₹2 कोटीपर्यंत कोणतेही अतिरिक्त तारण मागत नाही, आणि त्यापुढे किमान प्रमाणात अतिरिक्त तारण (किंवा CGTMSE कव्हर) मागते.
एक उदाहरण (उदाहरणादाखल आकडे): तुम्ही 60 दिवसांच्या क्रेडिट कालावधीवर अँकरकडून दरमहा सुमारे ₹40 लाखांचा माल खरेदी करता. IOB च्या पद्धतीनुसार यावर सुमारे ₹80 लाखांपर्यंत लिमिट बसते, पण अँकरने ₹70 लाखांची शिफारस केली, तर लिमिट ₹70 लाख असेल. अंतिम आकडा तुमच्या कर्जदात्याचे स्वतःचे धोरण ठरवते.
सूक्ष्म आणि लघु डीलरसाठी CGTMSE कव्हर
सूक्ष्म किंवा लघु उद्योग म्हणून नोंदणीकृत डीलर आणि डिस्ट्रिब्युटर Credit Guarantee Fund Trust for Micro and Small Enterprises (CGTMSE) चा लाभ घेऊ शकतात. ते सदस्य कर्जदात्यांनी दिलेल्या तारणमुक्त कर्जाची हमी देते, आणि त्याच्या FAQs मध्ये घाऊक व्यापार पात्र आहे याची पुष्टी केली आहे. प्रति कर्जदार ₹10 कोटीपर्यंत कव्हर मिळते आणि त्यावर वार्षिक हमी शुल्क लागते. ते वापरायचे की नाही हा कर्जदात्याचा निर्णय असतो, पण IOB सह काही डीलर योजना अतिरिक्त तारणाऐवजी CGTMSE कव्हर स्वीकारतात.
डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि RBI चे नियम
तुमचे डीलर फायनान्स एखाद्या अॅप किंवा प्लॅटफॉर्मद्वारे चालत असेल, तर त्यामागील नियंत्रित कर्जदात्याला RBI चे डिजिटल लेंडिंग नियम लागू होतात. ते सुरुवातीला Digital Lending Directions, 2025 म्हणून जारी झाले आणि आता प्रत्येक प्रकारच्या कर्जदात्याच्या एकत्रित Credit Facilities Directions मध्ये आहेत. बँकांसाठी, इतर अटींसोबत, हे आवश्यक आहे:
- सही करण्यापूर्वी वार्षिक टक्केवारी दर (APR) आणि शुल्क दाखवणारे Key Fact Statement (KFS)
- कर्जदात्याचे नाव आणि तो वापरत असलेला प्लॅटफॉर्म (lending service provider) जाहीर करणे
- कर्जदाराच्या बँक खात्यात वितरण. अपवाद म्हणजे विशिष्ट अंतिम वापरासाठीचे कर्ज जे थेट अंतिम लाभार्थ्याला दिले जाते — डीलर फायनान्समध्ये अँकरला पैसे असेच दिले जातात. ते कधीही प्लॅटफॉर्मच्या स्वतःच्या खात्यात जाऊ नयेत.
नोंदणी करण्यापूर्वी, तुमच्या कागदपत्रांवर नाव असलेला कर्जदाता बँक किंवा RBI-नोंदणीकृत NBFC आहे याची खात्री करा.
TReDS कुठे बसते
TReDS (Trade Receivables Discounting System) हे डीलर फायनान्सचे उलटे रूप आहे. मोठ्या खरेदीदारांनी स्वीकारलेली इनव्हॉइस रोख रकमेत बदलण्यास ते MSME विक्रेत्यांना मदत करते, आणि हे फायनान्सिंग MSME विक्रेत्यावर कोणत्याही दायित्वाशिवाय (without recourse) असते. RBI ने 23 जून 2026 रोजी आपले TReDS नियम नवीन Directions मध्ये एकत्रित केले. तुमचा वितरण व्यवसाय कॉर्पोरेट्स किंवा PSU ना विक्रीही करत असेल, तर TReDS मुळे वसुली जलद होऊ शकते. आमचे कंत्राटदारांसाठी खेळते भांडवल मार्गदर्शक आणि ट्रेड फायनान्स मार्गदर्शक हे कसे चालते ते स्पष्ट करतात.
सांभाळायच्या जोखमी
- देय तारीख चुकवल्यास ते अँकर आणि कर्जदाता दोघांना लगेच दिसते. पुरवठा थांबू शकतो, आणि RBI नियमांनुसार 90 दिवसांपेक्षा जास्त थकलेले बिल खाते अनुत्पादक मालमत्ता (NPA) बनवू शकते.
- क्रेडिट सहज मिळते म्हणून जास्त ऑर्डर दिल्यास तुमच्याकडे संथ गतीने विकला जाणारा स्टॉक आणि 60–90 दिवसांत देय बिल राहते.
- एकाच ब्रँडवर अवलंबित्व. तुमचे लिमिट एका ब्रँडवर अवलंबून असते. डीलरशिप संपली, तर कार्यक्रमही संपतो.
- छुपे खर्च. एकूण खर्चाची (व्याज, प्रोसेसिंग फी, दंडात्मक शुल्क) नेहमीच्या CC लिमिटशी तुलना करा.
Biz Corp Solutions कशी मदत करते
कोणत्या कर्जदात्यांचे त्यांच्या अँकरसोबत कार्यक्रम आहेत हे शोधण्यासाठी, आणि डीलर फायनान्सची कॅश क्रेडिट किंवा मालमत्ता तारण कर्जाशी तुलना करण्यासाठी आम्ही डीलर, डिस्ट्रिब्युटर आणि स्टॉकिस्टसोबत काम करतो. कर्जदाते मागतात ती GST, आर्थिक आणि खरेदी प्रमाणाची (offtake) माहिती आम्ही तयार करतो, आणि महाराष्ट्र, गुजरात व कर्नाटकमधील योग्य बँका, NBFC आणि वित्तीय संस्थांशी संपर्क साधतो. लिमिट आणि अटी नेहमी कर्जदाताच ठरवतो. आमची इन्व्हेंटरी फंडिंग सेवा पाहा.